دوره‌ها قطيف و يمامه و گاه تا نزديكيهاى رياض را هم دربر مىگرفته است « 1 » . اين سرزمين در آن روزگار داراى شهرها و روستاها و مراكز متعددى بود كه برخى از آنها از سوى ايران مرزبان‌نشين هم بودند . قديمىترين صورتى كه از شهرها و آباديهاى آنجا در دست است صورتى است كه ابن خردادبه در المسالك و الممالك بدين‌ترتيب آورده است « 2 » . خط ، قطيف ، آره ، هجر ، فروق ، بينونه ، مشقّر ، زاره ، جواثا ، سابون ، دارين ، غابة و شنون . اين نامها بدين‌صورت خالى از تحريف ناشى از تعريب نيست . به گفتهء طبرى « 3 » ، خط را اردشير بابكان ساخته ، و نام آن در اصل فسا اردشير بوده است ، فسا شكل دگرگون شده‌اى است از يك واژهء فارسى كه حمزهء اصفهانى آن را بتن اردشير خوانده « 4 » ، يا در كتاب او بدين‌گونه خوانده مىشود . و در اين كتاب براى توجيه اين نام آمده كه چون اردشير ديوارهاى آن را از تن نافرمايان ساخته بود اين شهر بدين نام خوانده شد ، كه افسانه بودن آن آشكار است . اين دو نام هردو تحريف شده از يك نام فارسى است كه مىتوان آن را به قرينهء آنچه دربارهء بنيانگذار اين شهر گفته‌اند « بنياد اردشير » پنداشت . نام دارين هم در اصل به گفتهء طبرى هيج بوده و شاپور ذو الاكتاف بخشى از طوايف بنى تغلب را كه در مرز ايران و روم مىزيسته‌اند از آنجا به اين دارين ( - هيج ) و به خط ( - بنياد اردشير ) كوچانيد و طوائف عبد قيس و بعضى از طوايف بنى تميم را هم در هجر جاى داد « 5 » . در دورانى كه ما از آن گفت‌وگو مىكنيم ، قبائل عربى ، بجز برخى از آنها كه از مناطق ديگر به بعضى از آباديهاى آنجا كوچانده شده بودند ، همچنان در باديه

--> ( 1 ) - مسعودى در بيان مسافت خليج فارس گويد : « از اوّل بحر فارسى كه خشيات بصره است تا عمان سيصد فرسخ است و در اين مسافت سواحل ايران و بحرين است » مروج پلا 1 / 77 . ( 2 ) - ابن خردادبه ، المسالك و الممالك ، ص 125 . ( 3 ) - طبرى ، 1 / 820 . ( 4 ) - سنى ملوك الارض . . . ، ص 44 . ( 5 ) - طبرى ، 1 / 839 .